Czysta poezja

Opis

Recenzja Książki:

Tomasz Chlewiński napisał o tomiku poezji:

Analizując
księgarskie rankingi
sprzedażowe, nietrudno
dojść do wniosku,
że poezja w dzisiejszych
czasach słabo się sprzedaje.
Ale co to znaczy –
„sprzedaje” albo
„nie sprzedaje”?
Istota problemu nie polega wcale na tym, że na poezję nie ma dziś zapotrzebowania, że rynek czytelniczy już dawno został nasycony klasyką gatunku we wszelkich możliwych formach i odmianach – do wyboru rozmaitych użytecznych zastosowań i koloru wzruszeń. Najważniejsze jest to, że prawdziwa poezja po prostu nie jest na sprzedaż, że zupełnie inne jest jej przeznaczenie. Poezji nie można bowiem nikomu sprzedać jak działkę pod zabudowę albo ubezpieczenie na życie: można ją co najwyżej ofiarować, podarować, zadedykować …

Dobrze pokazuje to najnowszy tomik wierszy Jadwigi Nowak, na którego okładce nieprzypadkowo nie ma ceny – nawiasem mówiąc, w jakiej walucie wydawca miałby ją podać? Może być za to bezpretensjonalna dedykacja, jak ta:

„( … ) tę książeczkę powierzam”. Nawiązujące do urzędowo-notarialnej formuły „powierzenie” oznacza przeniesienie na inny podmiot swoich praw do rozporządzania jakimś dobrem – rzecz jasna, na mocy aktu wolnej woli i w dobrej wierze. Między ofiarodawcą a obdarowanym zawiązana zostaje tym samym umowa, której przedmiotem jest obiekt powierzenia – w tym przypadku dokładnie 39 wierszy składających się na Czystą poezję.

„Czysta poezja“, czyli ekstrakt poetyczności – nierozcieńczony żadnym słowem banalnym, trywialnym, choćby nawet najbardziej efektownym i połyskującym, żadnym pustosłowiem; silna kondensacja znaczeń i zdyscyplinowane samoograniczenie formy do tego, co wierszowi niezbędne, np. 39 wierszy na 39 stronach, bez dodatków i umizgów do czytelnika.

„Czysta poezja”, czyli pozbawiona obcych domieszek, nieskażona „frazesem i przebiegłymi bredniami”, brzydząca się oszustwem, zdradą i zbrodnią; nieograniczająca się do „kopiowania i skanowania”; poezja, której ambicje i zainteresowania sięgają dalej niż to, „co ile kosztuje”, nie „patrząca po tytułach, który by się nadał jej na tytuł” – jak w wierszu koniec metafizyki. „Czysta poezja”, czyli odwołująca się do ponadczasowego etosu, na przykład bezinteresownie służąca Prawdzie, Dobru i Pięknu; niewinna i szlachetna, dla której wierność Cnocie więcej znaczy niż cały splendor tego świata.

Polisemia tego tytułu doskonale sumuje się w twórczości poetyckiej Jadwigi Nowak, która, praktycznie nie używając wielkich liter (poza imionami własnymi) ani wielkich znaków, potrafi stworzyć wiersze dużego formatu. Ich wielkość nie polega na donośnej retoryce, hiperboli czy formalnych fajerwerkach – próżno tu szukać ekscentrycznych metafor czy lingwistycznych eksperymentów. Utwory Nowak są skromne, „bezimienne“ (30 z 39 nie ma tytułów), a mimo to są to wiersze ważnych poruszeń. To poezja codziennego zamyślenia, dla której pretekstem może być wszystko: samotność i trudna obecność, teraz i wczoraj, raj utracony i życie zatracone. To poezja powitania i pożegnania, ale także zrozumienia: czym jest „czysta poezja” i na czym polega jej moc. Pamiętaj, że właśnie „teraz, kiedy jest ciężko”, kiedy nie wiesz, co powiedzieć, albo zwyczajnie brakuje ci słów, pozostaje właśnie ona – „czysta poezja” przez jakiegoś hojnego autora w darze ci powierzona.

Tomasz Chlewiński

Spis wierszy: